مرتضى مطهري

193

يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )

تأمين كننده خواسته بشر باشد كافى نيست كه براى هميشه باقى بماند مادامى باقى است كه چيز ديگرى كه بهتر و كاملتر از او خواسته بشر را تأمين مىكند به بازار اجتماع نيايد . اگر آمد ، به حكم جبر ، اوّلى منسوخ مىشود . به همين دليل چراغ نفتى لامپايى ناسخ چراغ موشى و برق ناسخ چراغ لامپاست . بشر عاشق چراغ نفتى نيست ، او را به خاطر اثر و فايده اش مىخواهد . وقتى كه از او بهتر وارد ميدان شد ، او را به كنارى مىگذارد . كتابها به همين دليل جانشين يكديگر مىشوند . لوازم زندگى عموماً به همين دليل جانشين يكديگر مىشوند . آن چيزى هم كه خواسته بشر است بر دو قسم است : خواسته طبيعى و خواسته اعتيادى . امروز تقريباً براى همه مردم چاى و براى عده كثيرى سيگار و براى عده كمترى ترياك و مشروب و براى كمتر از كمتر هروئين به صورت يك خواسته درآمده است . اما اين خواسته ها ناشى از طبيعت ثانوى افراد است نه از طبيعت اولى آنها ، ناشى از عادت است ، لهذا مىتوان بشر را از آنها ترك داد يا لااقل نسل آينده را از آنها حفظ كرد . و اما خواسته هاى طبيعى ناشى از ساختمان وجودى بشر است ، ناشى از نوع اعصاب و غددى است كه در وجود او تعبيه شده است ، ناشى از حيات عقلانى ومعنوى اوست . مثلًا نمىتوان بشر را از عشق و تمايل به تشكيل خانواده ، از ترحم واحساس همدردى نسبت به نوع ، از علاقه به پيشرفت و تكامل ، از علاقه به مظاهر جمال طبيعت ، از علاقه به تحقيق و كاوش و جستجوى علمى ترك داد . پس مراد ما از خواسته ، خواسته طبيعى است نه خواسته هاى مصنوعى . عليهذا اگر چيزى در اجتماع بشر بخواهد باقى بماند ، بايد واجد يكى از دو شرط باشد : يا خود خواسته بشر باشد ، آن هم خواسته طبيعى نه اعتيادى ، با طبيعت و فطرت بشر وابستگى داشته باشد و يا تأمين كننده خواسته هاى بشر باشد و به شكلى هم باشد كه چيز ديگر